Raffaello,_concilio_degli_dei_02

ΖΕΥΣ. Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Γεννήθηκε στην Κρήτη και ήταν ο κορυφαίος θεός του Πανθέου των Ολύμπιων. Ο υπέρτατος θεός των αρχαίων Ελλήνων. Πατέρας θεών και ανθρώπων. Είχε αρκετές συζύγους και πολλά παιδιά του αποτέλεσαν μέλη του Δωδεκάθεου.

Στην αρχαία Ελλάδα θεωρούσαν δυστυχία να μην έχουν μπει μέχρι το τέλος της ζωής τους στο μεγάλο ναό της Ολυμπίας και να θαυμάσουν το άγαλμα του Δία, έργο του Φειδία. Ήταν ένα τεράστιο άγαλμα από χρυσό και ελεφαντόδοτο. Ο Δίας ήταν καθιστός και το πρόσωπο του είχε μια γαλήνη και μια ηρεμία. Στο αριστερό του χέρι κρατούσε το σκήπτρο, που είχε πάνω έναν αετό, σύμβολο εξουσίας. Το δεξί του χέρι κρατούσε μια Νίκη στεφανωμένη. Ο θρόνος του ήταν στολισμένος με χρυσάφι, πολύτιμες πέτρες, έβενο και ελεφαντόδοτο. Η ράχη του θρόνου ήταν ψηλή. Δεξιά και αριστερά από το κεφάλι του Δία υπήρχαν οι μορφές των Ωρών και Χαρίτων. Ο ίδιος ήταν ντυμένος με ένα μεγάλο χρυσό μανδύα, που κατέβαινε ως τα πόδια (Παυσανίας, Ηλιακά βιβλίο Α κεφ. V.11).

Η γέννηση του Δία

Σύμφωνα με τη Θεογονία του Ησίοδου (στίχοι 477-484), η Ρέα, ύστερα από συμβουλή της Γαίας, πήγε στη Κρήτη, για να γεννήσει το γιο της Δία στη Λύκτο και τον έκρυψε σε μια σπηλιά στο όρος Αιγαίο. Μετά επέστρεψε στον Κρόνο και τον ξεγέλασε, δίνοντας του να καταπιεί μια πέτρα. Η Λύκτος ήταν η μεγαλύτερη πόλη της ανατολικής Κρήτης και το Αιγαίο όρος ταυτίζονταν με τη Δίκτη στο νομό Λασιθίου.

Πέμψαν δ᾽ ἐς Λύκτον, Κρήτης ἐς πίονα δῆμον,
ὁππότ᾽ ἄρ᾽ ὁπλότατον παίδων τέξεσθαι ἔμελλε,
Ζῆνα μέγαν· τὸν μέν οἱ ἐδέξατο Γαῖα πελώρη
Κρήτῃ ἐν εὐρείῃ τραφέμεν ἀτιταλλέμεναί τε.
Ἔνθα μιν ἷκτο φέρουσα θοὴν διὰ νύκτα μέλαιναν
πρώτην ἐς Λύκτον· κρύψεν δέ ἑ χερσὶ λαβοῦσα
ἄντρῳ ἐν ἠλιβάτῳ, ζαθέης ὑπὸ κεύθεσι γαίης,
Αἰγαίῳ ἐν ὄρει πεπυκασμένῳ ὑλήεντι.

Η Ρέα ανέθεσε στις Νύμφες του βουνού να μεγαλώσουν το βρέφος. Αυτές το έβαλαν σε μια χρυσή κούνια και του έδιναν μέλι και γάλα. Η γίδα Αμάλθεια έδινε το γάλα και οι μέλισσες του βουνού το μέλι τους. Καθώς ο Δίας μεγάλωνε, πήγαινε κάτω από την Αμάλθεια και τη βύζαινε. Μια μέρα παίζοντας μαζί της, έσπασε από απροσεξία ένα από τα κέρατα της. Λυπημένος γι' αυτό, την παρηγόρησε, προικίζοντας το σπασμένο κέρατο με μαγικές ιδιότητες. Στο εξής, αυτός που το κατείχε, μπορούσε να πραγματοποιήσει οποιαδήποτε επιθυμία του. Έτσι έμεινε γνωστό ως "Κέρας της Αμάλθειας". Όταν η γίδα γέρασε και πέθανε, ο Δίας έφτιαξε από το δέρμα της την αιγίδα του, το πιο σημαντικό όπλο του στην Τιτανομαχία. Ως βρέφος, έκλαιγε πολύ δυνατά και γι' αυτό οι Κουρήτες είχαν αναλάβει να καλύπτουν το κλάμα του, χτυπώντας δυνατά τις ασπίδες τους, ώστε να μη γίνει αντιληπτό από τον Κρόνο.

Η γέννηση του Δία στην Κρήτη φανερώνει την αρχική προέλευση του υπέρτατου θεού των Ελλήνων. Ο Δίας λεγόταν από τη βρεφική του ηλικία Κρηταγενής. Μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, συγχωνεύτηκε με τη λατρεία διαφόρων τοπικών θεοτήτων και πήρε τη μορφή του ελληνικού Δία. Στην Κρήτη ήταν ουράνιος και χθόνιος θεός ταυτόχρονα. Η μητέρα του Ρέα ταυτίζονταν με τη μεγάλη γυναικεία θεότητα της Μικράς Ασίας, τη Φρυγική Κυβέλη. Έτσι και ο Δίας ταυτίζονταν με το φρυγικό θεό Άττι. Ήταν ένας θεός που γεννιέται και πεθαίνει. Δίπλα στο σπήλαιο που γεννήθηκε ο Δίας υπήρχε και ο τάφος του. Αυτό συμβόλιζε την ετήσια εξαφάνιση και ανάσταση της φυτικής ζωής στους κόλπους της Φύσης.

Λατρευτικά επίθετα του θεού

  1. Όμβριος και Μαιμάκτης - κύριος των μετεωρολογικών φαινομένων.
  2. Ύπατος, Υπέρτατος, Κορυφαίος, Επόπτης
  3. Κτήσιος
  4. Όρκιος και Πίστιος - προστάτης του νόμου και του λόγου που σφραγίστηκαν με όρκο.
  5. Μοιραγέτης - εκείνος που καθόριζε τη μοίρα, το πεπρωμένο του ανθρώπου.
  6. Μειλίχιος - ο πράος και γλυκός θεός, που δεχόταν τις προσευχές των ανθρώπων.
  7. Έρκειος και Εφέστιος - ο προστάτης του σπιτιού και της οικογένειας.
  8. Γαμήλιος - ο προστάτης του γάμου.
  9. Φίλιος - θεός της φιλίας. Είχε ναό στη Μεγαλόπολη.
  10. Πολιεύς - ο θεϊκός κύριος της πόλης-κράτους.
  11. Σωτήρας και Ελευθέριος - προστάτης της ελευθερίας και της ύπαρξης της πόλης.
  12. Ικέτης και Φύξιος - προστάτευε τους φυγάδες που ζητούσαν άσυλο και προστασία.
  13. Ξένιος - προστάτης των ξένων που ζούσαν ως φιλοξενούμενοι σε μια πόλη.
  14. Μετοίκιος - προστάτης των ξένων που ζούσαν ως μέτοικοι στην Αθήνα.
  15. Καθάρσιος - θεός εξαγνιστής των ενόχων δολοφονίας. Είχε βωμό στην Ολυμπία.
Το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία

Ζαγρέας

Μυστηριακή μορφή του Δία ήταν ο Ζαγρέας. Αποτελούσε κεντρικό πρόσωπο στην Ορφική Θεογονία. Σύμφωνα με τους Ορφικούς, ο Δίας έσμιξε με τη Δήμητρα και απέκτησε την Περσεφόνη, κόρη με δυο πρόσωπα, κέρατα και τέσσερα μάτια. Κατόπιν, έσμιξε και με αυτή και απέκτησε ένα βρέφος με κέρατα, τον Ζαγρέα. Ο Δίας τον προόριζε για διάδοχο του και του έδωσε το σκήπτρο, τον κεραυνό και τη βροχή. Φύλακες του βρέφους όρισε τους Κουρήτες και τον Απόλλωνα, που το έκρυψαν στον Παρνασσό. Η Ήρα έμαθε που ήταν κρυμμένος ο Ζαγρέας και έστειλε τους Τιτάνες να τον εξοντώσουν. Ο Ζαγρέας για να ξεφύγει άρχισε να αλλάζει μορφές. Έγινε βρέφος, νεαρός έφηβος, Κρόνος, φίδι με κέρατα, Δίας, άλογο, τίγρη και ταύρος. Όταν μεταμορφώθηκε σε ταύρο, τον έπιασαν οι Τιτάνες, τον κομμάτιασαν και έφαγαν ένα μέρος του. Ο Απόλλωνας ύστερα μάζεψε τα κομμάτια και τα έκρυψε στους Δελφούς. Η καρδιά του όμως είχε μείνει ανέπαφη. Τη μάζεψε ο Δίας και την πρόσφερε στη Σεμέλη, διαλυμένη σε ποτό. Εκείνη έμεινε έγκυος και γέννησε το Ζαγρέα για δεύτερη φορά, ως Διόνυσο. Έτσι ο Ζαγρέας έγινε και μυστηριακή μορφή του Διονύσου.

Τα παιδιά του Δία

Ο Δίας ήταν ο πατέρας πολλών φημισμένων ηρώων της ελληνικής μυθολογίας. Από την Αλκμήνη απέκτησε τον Ηρακλή. Η Αλκμήνη ήταν κόρη του Ηλεκτρύωνα και σύζυγος του Αμφιτρύωνα. Στην Αθήνα υπήρχε βωμός προς τιμή της εντός του ναού του Ηρακλή.

Με τη Λήδα, κόρη του Θεστιού, απέκτησε την Ελένη και τους Διόσκουρους Κάστορα και Πολυδεύκη. Η Ελένη είναι η γνωστή "ωραία" Ελένη του Τρωικού Πολέμου. Οι Διόσκουροι ήταν για τους Έλληνες η προσωποποίηση της εντιμότητας, γενναιότητας, τόλμης και αρετής.

Από την Ευρώπη, κόρη του βασιλιά της Φοινίκης Αγήνορα και της Τηλέφασσας, απέκτησε τρεις γιους. Τους Μίνωα, Ραδάμανθυ και Σαρπηδόνα. Ο Μίνωας έγινε αργότερα βασιλιάς της Κρήτης και κατοικούσε στο παλάτι του στην Κνωσσό. Ο Ραδάμανθυς έφτιαξε τους νόμους στην Κρήτη και μετά το θάνατο του, έγινε ένας από τους δικαστές του Άδη.

Με την Ιω, κόρη του βασιλιά του Άργους Ίναχου, απέκτησε τον Έπαφο. Ο Έπαφος έγινε βασιλιάς της Αιγύπτου και ίδρυσε πολλές πόλεις. Παντρεύτηκε την κόρη του Νείλου Μέμφιδα και απέκτησε μια κόρη, τη Λιβύη. Τέλος, με τη Δανάη, κόρη του βασιλιά του Άργους Ακρίσιου, απέκτησε τον Περσέα. Ο Περσέας έγινε βασιλιάς της Τίρυνθας και ίδρυσε αργότερα τις Μυκήνες.

Γιορτές προς τιμή του θεού

1. ΔΙΑΣΙΑ

Τα Διάσια ήταν γιορτή των Αθηναίων προς τιμή του Μειλίχιου Δία. Ο Μειλίχιος Δίας ήταν χθόνια θεότητα με μορφή φιδιού που προϋπήρχε της λατρείας του Ολύμπιου Δία. Ήταν το φίδι που προστάτευε τις οικίες των κατοίκων. Η γιορτή τελούνταν μετά τα Ανθεστήρια στο ναό του Δία στον Ιλισό ποταμό έξω από τα τείχη της πόλης. Στη διάρκεια της γιορτής θυσίαζαν χοίρους και γίνονταν προσφορές προϊόντων. Οι θυσίες είχαν σκοπό την εξιλέωση και αποτροπή. Απευθύνονταν στις χθόνιες θεότητες και στα πνεύματα των ηρώων.

Ορφικός ύμνος προς το θεό Δία

Ζεῦ πολυτίμητε, Ζεῦ ἄφѳιτε, τήνδε τοι ἡμεῖς
μαρτυρίαν τιѳέμεσѳα λυτήριον ἠδὲ πρόσευξιν.
ὦ βασιλεῦ, διὰ σὴν κεφαλὴν ἐφάνη τάδε ѳεῖα,
γαῖα ѳεὰ μήτηρ ὀρέων ѳ' ὑѱηχέες ὄχѳοι
καὶ πόντος καὶ πάνѳ', ὁπόσ' οὐρανὸς ἐντὸς ἔταξε·
Ζεῦ Κρόνιε, σκηπτοῦχε, καταιβάτα, ὀμβριμόѳυμε,
παντογένεѳλ', ἀρχὴ πάντων πάντων τε τελευτή,
σεισίχѳων, αὐξητά, καѳάρσιε, παντοτινάκτα,
ἀστραπαῖε, βρονταῖε, κεραύνιε, φυτάλιε Ζεῦ·
κλῦѳί μου, αἰολόμορφε, δίδου δ' ὑγίειαν ἀμεμφῆ
εἰρήνην τε ѳεὰν καὶ πλούτου δόξαν ἄμεμπτον.

Ω Δία πολυτιμημένε Δία αθάνατε, αυτήν εδώ εμείς
την απολυτρωτική ομολογία και προσευχή σου απευθύνουμε.
Ω βασιλιά, από το δικό σου κεφάλι εμφανίστηκαν όλα αυτά.
ή γη ή θεά μητέρα των βουνών οι υψηλοί λόφοι
και ο πόντος και όλα όσα ό ουρανός περιέχει.
Ώ Δία. υιέ του Κρόνου, πού έχεις το σκήπτρο
και εμφανίζεσαι εν μέσω βροντών και αστραπών, ισχυρόκαρδε
πού γέννησες τα πάντα, και είσαι ή αρχή των πάντων και των πάντων το τέλος.
Σύ πού σείεις τη γή και συντελείς στην αύξηση πού εξαγνίζεις και εξουσιάζεις τα πάντα
αστράφτεις και βροντάς και ρίχνεις κεραυνούς και είσαι ό τροφός
άκουσε με ποικιλόμορφε, και δώσε μας άριστη υγείαν
και την θεά ειρήνη και πλούτου δόξα ακηλίδωτη.