Raffaello,_concilio_degli_dei_02

Αφροδίτη. Η θεά της ομορφιάς

Η θεά της ομορφιάς και του έρωτα. Οι ποιητές την εξύμνησαν ως Αφροδίτη η «Αναδυόμενη», επειδή αναδύθηκε από τη θάλασσα λαμπερή, παρθένα και γυμνή. Ήταν σύζυγος του Ηφαίστου και ερωμένη του Άρη. Η Αφροδίτη γέννησε από τον Άρη τον Δείμο, το Φόβο και την Αρμονία. Από το θεό Διόνυσο γέννησε τον Πρίαπο και από τον Ερμή τον Ερμαφρόδιτο. Σύμφωνα με τον Όμηρο (Ιλιάδα Ε 370-371), ήταν κόρη του Δία και της Ωκεανίδας Διώνης (ἣ δ’ ἐν γούνασι πῖπτε Διώνης δῖ’ Ἀφροδίτη/μητρὸς ἑῆς· ἣ δ’ ἀγκὰς ἐλάζετο θυγατέρα ἥν,).

Σε πολλές αναπαραστάσεις και αγάλματα η Αφροδίτη παρουσιάζεται άλλοτε αυστηρή και σοβαρή και άλλοτε αισθησιακή. Η Ουρανία Αφροδίτη είναι ντυμένη με μακρύ χιτώνα, ενώ τα μαλλιά της είναι δεμένα σφιχτά με ένα διάδημα. Το δεξί χέρι της κρατάει ένα λουλούδι και με το αριστερό σηκώνει μερικές πτυχές του φορέματος της. Ως θεά του γάμου και της γονιμότητας αναπαριστάται ντυμένη με χιτώνα που αφήνει ξεσκέπαστο τον αριστερό μαστό και ώμο της. Στο δεξί χέρι της κρατάει τον μανδύα και στο αριστερό ένα μήλο.

Η γέννηση της Αφροδίτης

Σύμφωνα με τη Θεογονία του Ησίοδου (στίχοι 188-200), η Αφροδίτη γεννήθηκε από το σπέρμα του Ουρανού, που έπεσε στη θάλασσα. Ο λευκός αφρός που δημιουργήθηκε πέρασε πρώτα από τα Κύθηρα και στη συνέχεια με τη βοήθεια του Ζέφυρου έφτασε έξω από τις ακτές της Κύπρου. Εκεί την υποδέχτηκαν οι Ώρες που στόλισαν το κεφάλι της με ένα στεφάνι και την οδήγησαν στον Όλυμπο μπροστά στους θεούς, οι οποίοι έμειναν άφωνοι αντικρύζοντας την ομορφιά της.

Μήδεα δ᾽ ὡς τὸ πρῶτον ἀποτμήξας ἀδάμαντι
κάββαλ᾽ ἀπ᾽ ἠπείροιο πολυκλύστῳ ἐνὶ πόντῳ,
ὣς φέρετ᾽ ἂμ πέλαγος πουλὺν χρόνον, ἀμφὶ δὲ λευκὸς
ἀφρὸς ἀπ᾽ ἀθανάτου χροὸς ὤρνυτο· τῷ δ᾽ ἔνι κούρη
ἐθρέφθη· πρῶτον δὲ Κυθήροισιν ζαθέοισιν
ἔπλητ᾽, ἔνθεν ἔπειτα περίρρυτον ἵκετο Κύπρον.
Ἐκ δ᾽ ἔβη αἰδοίη καλὴ θεός, ἀμφὶ δὲ ποίη
ποσσὶν ὕπο ῥαδινοῖσιν ἀέξετο· τὴν δ᾽ Ἀφροδίτην
[ἀφρογενέα τε θεὰν καὶ ἐυστέφανον Κυθέρειαν]
κικλῄσκουσι θεοί τε καὶ ἀνέρες, οὕνεκ᾽ ἐν ἀφρῷ
θρέφθη· ἀτὰρ Κυθέρειαν, ὅτι προσέκυρσε Κυθήροις·
[Κυπρογενέα δ᾽, ὅτι γέντο πολυκλύστῳ ἐνὶ Κύπρῳ·
ἠδὲ φιλομμηδέα, ὅτι μηδέων ἐξεφαάνθη.]

Η λατρεία της Αφροδίτης

Επικλήσεις και παρωνύμια

Το επίθετο Κυθέρεια φανερώνει τον τόπο γέννησης της. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (E 422) την αναφέρει με το επίθετο Κύπρις (ἦ μάλα δή τινα Κύπρις Ἀχαιϊάδων ἀνιεῖσα). Στην Πάφο βρισκόταν το φημισμένο ιερό της, ενώ στην αρχαία Τεγέα υπήρχε σύμφωνα με τον Παυσανία (Αρκαδικά VIII 53.7) ναός της Αφροδίτης Παφίας (ἔστι δὲ καὶ Δήμητρος ἐν Τεγέᾳ καὶ Κόρης ναός, ἃς ἐπονομάζουσι Καρποφόρους, πλησίον δὲ Ἀφροδίτης καλουμένης Παφίας). Με το επίθετο Ακραία λατρεύονταν στην Τροιζήνα. Εκεί κάτω από την ακρόπολη υπήρχε ναός της Ακραίας Αφροδίτης. Έξω από την πόλη υπήρχε το ιερό της Νυμφαίας Αφροδίτης, το οποίο ίδρυσε ο Θησέας όταν παντρεύτηκε την Ελένη (Κορινθιακά II 32.7).

Εύκαρπος
- Η θεά της γονιμότητας της γης.
Ευπλοία, Θαλασσία, Πελαγία
- Η προστάτιδα των ναυτικών.
Ευστέφανος, Φιλομειδής
- Η θεά της ομορφιάς που έχει το κεφάλι της στολισμένο με ένα στεφάνι, η θεά με το γλυκό χαμόγελο (ἡ δ' ἄρα Κύπρον ἵκανε φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη,/ἐς Πάφον, ἔνθα τέ οἱ τέμενος βωμός τε θυήεις.) όπως αναφέρει και ο Όμηρος στην Οδύσσεια (θ 362-363).
Μελαινίς
- Σε ένα άλσος από κυπαρίσσια μπροστά από την πόλη της Κορίνθου υπήρχε ναός της Μελαινίδος Αφροδίτης (Κορινθιακά II 2.4) και ο τάφος της Λαΐδος (πρὸ δὲ τῆς πόλεως κυπαρίσσων ἐστὶν ἄλσος ὀνομαζόμενον Κράνειον. ἐνταῦθα Βελλεροφόντου τέ ἐστι τέμενος καὶ Ἀφροδίτης ναὸς Μελαινίδος καὶ τάφος Λαί̈δος). Η Μελαινίς Αφροδίτη λατρεύονταν επίσης στην αρχαία Μαντίνεια (Αρκαδικά VIII 6.5), επειδή οι ερωτικές πράξεις των ανθρώπων δε γίνονται μόνο κατά την ημέρα, αλλά και στη διάρκεια της νύχτας.
Ουρανία
- Η κόρη του Ουρανού. Η Ουρανία Αφροδίτη λατρευόταν στο Άργος (Κορινθιακά II 23.8) και στη Μεγαλόπολη (Αρκαδικά VIII 32.2). Εκεί υπήρχε ιερό της Αφροδίτης με τρία αγάλματα (ἐρείπια δὲ καὶ τῆς Ἀφροδίτης ἦν τὸ ἱερὸν, πλὴν ὅσον πρόναός τε ἐλείπετο ἔτι καὶ ἀγάλματα ἀριθμὸν τρία, ἐπίκλησις δὲ Οὐρανία, τῇ δ' ἔστι Πάνδημος, τῇ τρίτῃ δὲ οὐδὲν ἐτίθεντο:).
Πάνδημος
- Η θεά του ελεύθερου σαρκικού έρωτα. Ιερό της υπήρχε στην αρχαία Μεγαλόπολη.
Χρυσείη
- Ο Όμηρος στα έπη του κάνει αρκετές αναφορές στην Αφροδίτη. Στην Ιλιάδα (Ι 389) είναι η θεά που λάμπει σαν το χρυσό (οὐδ’ εἰ χρυσείῃ Ἀφροδίτῃ κάλλος ἐρίζοι). Στην Οδύσσεια (ρ 36-37) η Πηνελόπη βγαίνει από το δωμάτιο της για να συναντήσει τον Τηλέμαχο. Η ομορφιά και η χάρη της συγκρίνονται με αυτές της Αφροδίτης (ἡ δ' ἴεν ἐκ θαλάμοιο περίφρων Πηνελόπεια,/Ἀρτέμιδι ἰκέλη ἠὲ χρυσῇ Ἀφροδίτῃ.).

Αφροδίτη και Άδωνης

Πολύ γνωστός είναι ο μύθος του έρωτα της με τον Άδωνη. Ο Άδωνης ήταν ο ομορφότερος νέος του κόσμου. Όταν γεννήθηκε, ήταν τόσο όμορφος, που για να το προφυλάξει, το έδωσε στην Περσεφόνη για να το μεγαλώσει. Η Περσεφόνη όμως μαγεύτηκε από την ομορφιά του και αρνήθηκε να το δώσει πίσω. Τότε οι δυο θεές άρχισαν να μαλώνουν και ζήτησαν τη συμβουλή του Δία για να λύσουν τις διαφορές τους. Ο Δίας αποφάσισε να περνάει ο Άδωνις τέσσερις μήνες το χρόνο δίπλα στην Αφροδίτη, τέσσερις μήνες δίπλα στην Περσεφόνη και τους υπόλοιπους όπου ήθελε. Από τότε ζούσε τέσσερις μήνες στον Κάτω Κόσμο και οκτώ μήνες μαζί με την Αφροδίτη.

Η κρίση του Πάρη

Φημισμένη ήταν η συμμετοχή της Αφροδίτης στον Τρωικό Πόλεμο. Όταν η Αθηνά, η Ήρα και η Αφροδίτη διεκδίκησαν τον τίτλο της ομορφότερης, ο Ζευς όρισε κριτή τον Πάρη. Ο Πάρης έδωσε τον τίτλο της ομορφότερης στην Αφροδίτη, με αντάλλαγμα να του χαρίσει την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου. Αυτή ήταν η Ελένη, κόρη του Μενέλαου. Έτσι ο Πάρης πήγε στη Σπάρτη, όπου φιλοξενήθηκε στα ανάκτορα του Μενέλαου. Εκεί η Αφροδίτη εμφύσησε δυνατό πόθο στην Ελένη και αυτή τον ακολούθησε μέχρι την Τροία. Η αρπαγή της ωραίας Ελένης είχε ως αποτέλεσμα την έναρξη του Τρωικού Πολέμου.

Η γέννηση της Αφροδίτης
Αφροδίτη και Έρωτας

Έρωτας

Ο Έρωτας ήταν το πρωταρχικό στοιχείο του κόσμου μαζί με το Χάος και τη Γη. Ήταν το στοιχείο εκείνο που ενθάρρυνε και διευκόλυνε τη γέννηση και δημιουργία της ζωής. Ο Έρωτας ήταν ο θεός του πόθου και της σεξουαλικής δραστηριότητας.

Ακόλουθος της θεάς Αφροδίτης. Είχε τη μορφή ενός όμορφου έφηβου με τόξο, βέλη και φτερά. Έτοιμος να χτυπήσει τους ανθρώπους και να τους κάνει να ερωτευτούν. Ο Έρωτας στον Πλάτωνα δεν ήταν παντοδύναμος θεός, αλλά μια δύναμη ανήσυχη και ανικανοποίητη.

Ορφικός ύμνος προς τη θεά Αφροδίτη

Ορφικός ύμνος προς τη θεά Αφροδίτη

Οὐρανίη, πολύυμνε, φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη,
ποντογενής, γενέτειρα ѳεά, φιλοπάννυχε, σεμνή,
νυκτερία ζεύκτειρα, δολοπλόκε μῆτερ Ἀνάγκης·
πάντα γὰρ ἐκ σέѳεν ἐστίν, ὑπεζεύξω δέ τε κόσμον
καὶ κρατέεις τρισσῶν μοιρῶν, γεννᾶις δὲ τὰ πάντα,
ὅσσα τ' ἐν οὐρανῶι ἐστι καὶ ἐν γαίηι πολυκάρπωι
ἐν πόντου τε βυѳῶι {τε}, σεμνὴ Βάκχοιο πάρεδρε,
τερπομένη ѳαλίαισι, γαμοστόλε μῆτερ Ἐρώτων,
Πειѳοῖ λεκτροχαρής, κρυφία, χαριδῶτι,
φαινομένη, τ' ἀφανής, ἐρατοπλόκαμ', εὐπατέρεια,
νυμφιδία σύνδαιτι ѳεῶν, σκηπτοῦχε, λύκαινα,
γεννοδότειρα, φίλανδρε, ποѳεινοτάτη, βιοδῶτι,
ἡ ζεύξασα βροτοὺς ἀχαλινώτοισιν ἀνάγκαις
καὶ ѳηρῶν πολὺ φῦλον ἐρωτομανῶν ὑπὸ φίλτρων·
ἔρχεο, Κυπρογενὲς ѳεῖον γένος, εἴτ' ἐν' Ὀλύμπωι
ἐσσί, ѳεὰ βασίλεια, καλῶι γήѳουσα προσώπωι,
εἴτε καὶ εὐλιβάνου Συρίης ἕδος ἀμφιπολεύεις,
εἴτε σύ γ' ἐν πεδίοισι σὺν ἅρμασι χρυσεοτεύκτοις
Αἰγύπτου κατέχεις ἱερῆς γονιμώδεα λουτρά,
ἢ καὶ κυκνείοισιν ὄχοις ἐπὶ πόντιον οἶδμα
ἐρχομένη χαίρεις κητῶν κυκλίαισι χορείαις,
ἢ νύμφαις τέρπηι κυανώπισιν ἐν χѳονὶ Δίηι
ѳῖνας ἐπ' αἰγιαλοῖς ѱαμμώδεσιν ἅλματι κούφωι·
εἴτ' ἐν Κύπρωι, ἄνασσα, τροφῶι σέο, ἔνѳα καλαί τε
παρѳένοι ἄδμηται νύμφαι τ' ἀνὰ πάντ' ἐνιαυτὸν
ὑμνοῦσιν, σέ, μάκαιρα, καὶ ἄμβροτον ἁγνὸν Ἄδωνιν.
ἐλѳέ, μάκαιρα ѳεά μάλ' ἐπήρατον εἶδος ἔχουσα·
ѱυχῆι γάρ σε καλῶ σεμνῆι ἁγίοισι λόγοισιν.

Μετάφραση

Ω επουράνια Αφροδίτη, περίφημη, πού σκορπίζεις μειδιάματα,
γεννημένη στη θάλασσα, θεά μητέρα, πού αγαπάς τις ολονύκτιες διασκεδάσεις, σεβαστή, νυκτερινή, πού ενώνεις τους ανθρώπους σε γάμο, πού πλέκεις δόλια σχέδια, ω μητέρα της ανάγκης·
διότι τα πάντα προέρχονται από σένα, πού μπλέχτηκες με τον κόσμον
και κυριαρχείς σε τρία μερίδια καί γεννάς τα πάντα,
όσα ευρίσκονται στον ουρανόν καί όσα στην εύφορη γη
καί όσα στον βυθό της θαλάσσας, σεβαστή συμπαρακαθημένη του Βάκχου,
πού τέρπεσαι στα συμπόσια καί παρασκευάζεις τους γάμους,
ω μητέρα των ερώτων
πού χαίρεσαι στα κρεβάτια με την πειθώ και ενεργείς στα κρυφά,
βασίλισσα πού δίνεις χαρά, πού φαίνεσαι, αλλά και δε φαίνεσαι,
πού έχεις με αξιέραστες πλεξούδες τυλιγμένα τα μαλλιά σου
και κατάγεσαι από καλό πατέρα,
προστάτρια των νυμφών, συν-δείπνε σκηπτροφόρα των θεών λύκαινα
συ πού δίνεις απογόνους, φίλη των ανδρών, περιπόθητη πού παρέχεις την ζωήν
συ πού έμπλεξες τους ανθρώπους και το μεγάλο πλήθος των ζώων
με αχαλίνωτες ανάγκες από ερωτομανή φίλτρα,
έλα ω θεϊκέ γόνε πού γεννήθηκες στην Κύπρο,
ω θεά βασίλισσα, έλα χαρούμενη με ωραίον πρόσωπον,
είτε βρίσκεσαι στον Όλυμπο είτε στο ναό της Συρίας, πού παράγει πολύ λιβάνι,
είτε συ στις πεδιάδες με άρματα κατασκευασμένα από χρυσό κατέχεις τα γόνιμα λουτρά της ιερής Αιγύπτου,
ή και επάνω σε κυανά οχήματα διερχόμενη το θαλάσσιο κύμα
χαίρεσαι με τους κυκλικούς χορούς των υδροβίων ζώων
ή τέρπεσαι με τις μαυρομάτες νύμφες στη Δία,
που πηδάς μανιακά με ελαφρά πηδήματα στις αμμώδεις ακρογιαλιές
είτε ω βασίλισσα, ευρίσκεσαι εις την Κύπρο, την τροφό σου
όπου ωραίες παρθένες άγαμες και νύμφες σε υμνούν καθ' όλον τον χρόνον,
υμνούν εσένα ω μακαρία, και τον αθάνατον αγνό Άδωνη
έλα μακαρία θεά και να έχεις πολύ ευχάριστη διάθεση
διότι εσένα προσκαλώ με άγια λόγια σεμνής ψυχής.